ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​ចង​ក្រង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ រៀបរាប់​ដោយ​លោក​ ហ្សក សេដែស

ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា លោក​អ្នក​ខ្លះ ដែល​មាន​ស្នាដៃ​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ជួយ​ឲ្យ​វចនានុក្រម​លេច​ចេញ​ជា​រូបរាង​ឡើង  តែ​ត្រូវ​ខ្មែរ​យើង​បំភ្លេច​ចោល  ខ្ញុំ​សូម​លើក​យក​កូន​អត្ថបទ​មួយ​ដែល​ចុះ​ក្នុង​ព្រឹត្តិបត្រ​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌ា ឆ្នាំ ១៩៣៨ ភាគ ៣៨ លេខ ១ សរសេរ​ដោយ​លោក ហក្ស សេដែស អ្នក​ប្រាជ្ញ​បុរាណវិទ្យា និង ប្រវត្តិវិទ្យា​អាស៊ីអគ្នេយ៍។ អត្ថបទ​នេះ​សរសេរ​ជា​ភាសា​បារាំង ដែល​ខ្ញុំ​បាន​បក​ប្រែ​ជា​ខ្មែរ។ ដូច្នេះ បើ​កំហុស​លើ​ការ​សរសេរ​ឈ្មោះ​ ឬ ងារ​នៃ បុគ្គល​ណាម្នាក់​ជា​ខ្មែរ សូម​អ្នក​អាន​ជួយ​កែ​តម្រូវ​ផង។

លោក ហ្សក សេដែស

អត្ថបទ​សរសេរ​ដោយ​លោក សេដែស មាន​ដូច​តទៅ៖ ខ្ញុំ​សូម​រៀបរាប់​ដោយ​លំអិត​ពី​ការ​រៀបចំ​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ថ្មី ដែល​ក្នុង​គ្រា​​ដែល​ភាគ​ពីរ​បោះពុម្ព​ចប់ វចនានុក្រម​នេះ​នឹង​ក្លាយ​ជា​ស្នាដៃ​មួយ​ដែល​ពេញ​លេញ​។ ខ្ញុំ​សូម​ផ្ដល់​តែ​ទិដ្ឋភាព​ខាង​ក្រៅ​ខ្លះៗ​នៃ​ការងារ​សព្វថ្ងៃ​​នេះ និង ទៅ​លើ​របៀប​ដែល​វចនានុក្រម​នេះ​បាន​រៀប​ចំ​ឡើង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ សៀវភៅ​នេះ​ត្រូវ​តែ​បាន​តាក់តែង​ឡើង​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ទាំង​ស្រុង​។ ពាក្យ​នីមួយ​ៗ​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ព​ដោយ​អក្សរ​ត្រង់​។ ក្នុង​ករណី​មាន​ការ​សង្ស័យ​លើ​ការ​អាន​ពាក្យ  របៀប​អាន​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ក្នុង​រង្វង់​ក្រចក​។ ប្រភេទ​វេយ្យាករណ៍​បង្ហាញ​ជា​អក្សរ​កាត់​។ ប្រភព​ពាក្យ​ ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ចំពោះ​គ្រប់​ពាក្យ​មិន​មែន​មាន​ប្រភព​​មក​ពី​ពាក្យ​ខ្មែរ​​​។ ចុង​ក្រោយ​គឺ​និយម​ន័យ​ពាក្យ និង​​ការ​បង្ហាញ​ពី​កន្សោម​ពាក្យ​នានា​ដែល​ប្រើប្រាស់​ពាក្យ​នោះ​។ លំដាប់​លំដោយ​ពាក្យ​ គឺ​រៀប​តាម​អក្សរ​ខ្មែរ​ ដែល​ជា​លំដាប់​លំដោយ​តួ​អក្សរ​សំស្ក្រឹត​។ អ្នក​និពន្ធ​វចនានុក្រម​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​បញ្ចូល ​គ្រប់​ពាក្យ​ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត​និង​បាលី ដែល​គេ​នៅ​តែ​ប្រើ​ប្រាស់​នៅ​ឡើយនៅ​កម្ពុជា​ ;  តាមរយៈ​​ការ​សារភាព​ដ៏ហូរហែរ​ដោយ​ផ្ទាល់​របស់​ពួក​គេ អ្នក​និពន្ធគួរ​តែ​រង្គៀស​ចិត្ត​ចំពោះ​ចំណុច​មួយ​ទៀត​​វិញច្រើន​ជាង​ ដោយសារ​ថា​​ ​ពួក​គេ​បាន​បញ្ចូល​ពាក្យ​ដែល​មិន​ទាន់​មាន​ប្រើប្រាស់​នៅ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​គិត​ថា​ពាក្យ​ទាំង​នោះ​នឹង​​ត្រូវ​យក​មក​ប្រើប្រាស់​។ អារម្ភកថា ដែល​មិន​មាន​ចុះ​ហត្ថលេខា ប៉ុន្តែ​ទំនង​ជា​តាក់តែង​ឡើង​ដោយ​គណៈកម្មការ​វចនានុក្រម​ បាន​សន្មត​ថា ការ​តាក់តែង និង ការ​បង្កើត​នៃ​ការងារ​ចងក្រង​ពាក្យ​ដ៏​ធំ​សំបើម​នេះ  ដែល​​ប្រភេទ​ការងារ​នេះ ធ្វើ​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​កំណើត​ឡើង​តាម​រយៈ​រាជក្រឹត្យ​ចុះ​ថ្ងៃទី​ ១០ កញ្ញា ១៩២៩​។ ត្រង់​នេះ​មាន​ការ​កែប្រែ​ការ​ពិត​មួយ ដោយ​ចេតនា ឬ អចេតនា ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​ខ្ញុំ​មិន​អាច​ទ្រាំ​បាន​ដោយ​មិន​ធ្វើ​ការ​កត់សម្គាល់​ និង ក្រើន​រំលឹក​ពី​ហេតុការណ៍​ខ្លះ​ៗ​ បាន​ឡើយ​។ រាជក្រឹត្យ​ចុះ​ថ្ងៃ​១០ កញ្ញា ១៩២៩ នេះ ដែល​តាម​ការ​រៀបរាប់​របស់​អារម្ភកថា ​មើល​ទៅ​ហាក់​ដូចជា​​ការ​បង្កើត​គណៈកម្មការ​វចនានុក្រម​ តាម​ពិត​មាន​គោលបំណង​គ្រាន់​តែ​ដើម្បី​កែប្រែ​សមាសភាព​របស់​គណៈកម្មការ​ទទួល​បន្ទុក​កែ​ពង្រាង​វចនានុក្រម​ ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ  ដែល​គណៈកម្មការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឡើង​រួច​មក​ហើយ​ដោយ​រាជក្រឹត្យ​ចុះ​ថ្ងៃទី​ ៣០ វិច្ឆិកា ១៩២៧​។ តាម​រយៈ​ការ​សង្កេត​នេះ យើង​ឃើញ​ថា កំណើត​វចនានុក្រម​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​មុន​ឆ្នាំ​១៩២៩ ដោយ​សារ​ថា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩២៧ គេ​បាន​ត្រៀម​បោះ​ពុម្ព និង កែ​ វចនានុក្រម​ពុម្ព​​រួច​ទៅ​ហើយ​។ តាម​ពិត​ទៅ ការ​ចាប់​ផ្ដើម​ការងារ​​បាន​ប្រព្រឹត្តិ​ឡើង​កាល​ពី​១៤​ឆ្នាំ​មុនមក​ម្ល៉េះ ដែល​អារម្ភកថា​នេះ​មិន​និយាយ​ដល់ ហើយ អារម្ភកថា​​នេះ​សម​តែ​ចាត់​ទុក​ជា​​គំនូស​លាត​ត្រដាង​នៃ​​​ផ្ទាំង​ក្ដោង​ដែល​បិទ​បាំង​​បំភ្លេច​ជា​ពិសេស​នូវ​អ្វី​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឡើង​មុន​ឆ្នាំ​១៩២៩ ឆ្នាំ​នៃ​ការ​បង្កើត​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​នៅ​ភ្នំពេញ​។ ដើម្បី​បង្កើត​ជា​ស្នាដៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ដែល​មិន​លំអៀង  ខ្ញុំ​សូម​បំភ្លេច​ចោល​សិន​នូវ​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​បង្កើត​វចនានុក្រម​នេះ​ឡើង​ និង សូម​សង្ខេប​តែ​លើ​ឯកសារ​រក្សា​នៅ​សាលា​បារាំង​។ ប៉ុន្តែ​នេះ​គឺ​ជា​ឯកសារ​ដំបូង​ដែល​ឋិត​ក្នុង​ក្រសែ​ភ្នែក​របស់​ខ្ញុំ​ គឺ​ជា​កូន​លិខិត​មួយ​ សរសេរ​ដោយ​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​ដៃ​ ក្នុង​ថ្ងៃ​ដើម​ខែ​មិថុនា ១៩១៥ តាម​រយៈ​ការ​ស្នើ​សុំ​ពិ​មិត្តភក្តិ​កម្ពុជា​របស់​ខ្ញុំ​ជា​ច្រើន​នាក់​ សរសេរ​ទៅ​កាន់​នាយក​របស់​ខ្ញុំ លោក ល្វីស ហ៊្វីណូត៍ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ការ​យល់​ព្រម​។ « ខ្មែរ​បាន​ប្រាប់​, ខ្ញុំ​សរសេរ, និង​ស្នើ​សុំ​ជា​យូរ​មក​ហើយ នូវ​គណៈកម្មការ​មួយ ប្រមូល​ផ្ដុំ​ឡើង ដើម្បី​បង្កើត​វចនានុក្រម​​ខ្មែរ​មួយ​ឡើង​-​ចង​ក្រង​ឡើង​តាម​បែប​វចនានុក្រម​របស់​បណ្ឌិត្យ​សភា​បារាំង​ - ដែល​កំណត់​​អក្ខរាវិរុទ្ធ​តែ​មួយ​សម្រាប់​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ភាសា​របស់​ពួក​គេ​ »។ ហើយ​ខ្ញុំ​បាន​រៀបរាប់​ពី​គំនិត​របស់​ខ្ញុំ ក្នុង​ការ​បង្កើត​គណៈកម្មការ​នេះ​ឡើង និង កម្មវិធី​ការងារ​របស់​ពួក​គេ​។ ថ្ងៃ​ទី​ ១៦ មិថុនា លោក ហ៊្វីណូត៍ បាន​ឆ្លើយ​មក​ខ្ញុំ​ថា « ផែនការ​របស់​លោក ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា​ បាន​ធ្វើ​ឡើង​បាន​យ៉ាង​ត្រឹមត្រូវ ហើយ​ខ្ញុំ​គ្មាន​អ្វី​ជំទាស់​​ទៅ​នឹង​ផែនការ​នេះ​​ដែរ​ ។ រី​ឯភាព​បាន​ការ​នៃ​ការងារ​នេះ​វិញ យើង​មិន​ត្រូវ​សង្ស័យ​ទេ​ថា ៖ ភាព​គ្មាន​សណ្ដាប់ធ្នាប់​នៃ​អក្ខរាវិរុទ្ធ ដែល អ្នក​ចារ​ចម្លង​ធ្វើ​តាម​តែ​ចិត្ត​នឹក​ឃើញ និង ដោយ​ងងិតងងល់ បាន​ផ្ដល់​ដល់​ភាសា​ខ្មែរ​នូវ​​គុណវិបត្តិ​ដ៏​ធំ​មួយ ដែល​ច្បាស់​ណាស់​ថា​គ្មាន​នរណា​គេ​ចង់​លូក​ដៃ​​ធ្វើ​ការ​​ប៉ះប៉ូវ​ឡើង​វិញ​នោះ​ទេ​ »​។ ខ្ញុំ​បាន​បញ្ជូន​លិខិត​របស់​ខ្ញុំ​ នៅ​ថ្ងៃ ២៧ មិថុនា ទៅ​លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ បូដ្វាំង​ ដែល​បាន​ដាក់​ជូន​លិខិត​នេះ​ទៅ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​តាំង​ពី​ដើម​ខែ​កក្កដា​។ ពីរ​ខែ​ក្រោយ​មក ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ បាន​តាក់តែង​រាជក្រឹត្យ​ខាង​ក្រោម​ ដែល​យើង​អាច​និយាយ​បាន​ថា ជា​សំបុត្រ​កំណើត​របស់​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។

យើង ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស ហរិរាជ បរមិន្ទរ ភូវណៃ ក្រាយកែវហ្វា សុឡាឡៃ ព្រះចៅក្រុង​កម្ពុជាធិបតី ស្តេច​ក្រុង​កម្ពុជា

បាន​ទ្រង់​​យល់​​ថា ភាសា​ខ្មែរ​មិន​ទាន់​មាន​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ផ្លូវការ​ បាន​ទ្រង់​​យល់​​ពី​សារៈសំខាន់​ ដើម្បី​សម្រួល​ដល់​ការ​សិក្សា​ នៃការ​កំណត់​អក្ខរាវិរុទ្ធ និង អត្ថន័យ​របស់​ពាក្យ​ បាន​ទ្រង់​​យល់​​កិច្ចព្រមព្រៀង​រវាង​លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ និង យើង យោង​តាម​សំណើ​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី

ត្រាស់​បង្គាប់

ប្រកា​រ ​១ - គណៈកម្មការ​តែងតាំង​ខាង​ក្រោម​នេះ ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​បង្កើត​វចនានុក្រម​ផ្លូវការ​នៃ​ភាសា​ខ្មែរ ដែល​កំណត់​អក្ខរាវិរុទ្ធ  ប្រភព​ពាក្យ និង​ន័យ​របស់​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​។

សមាសភាព​គណៈកម្មការ

ឧកញ៉ា​ចក្រី​ ប៉ុណ្ណ សេនាធិបតី​ក្រសួង​សិក្សាធិការ​និង​យុទ្ធនាធិការ ជា​ប្រធាន ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់ ភាណុវង្ស ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់ សុធារស ព្រះ​មហារាជ​ធម្ម សួស សង្ឃ​នាយក​​ធម្មយុត្តិកនិកាយ ចៅ​អធិការ​វត្ត​ប្រយូរ​វង្ស ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ ព្រះ​វន​រ័ត ចន្ទ សង្ឃ​នាយក​មហានិកាយ​ វត្ត​ឧណ្ណា​លោម​ ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ ព្រះ​សីល​សំវរ​  ហាក់ សង្ឃ​នាយក​មហានិកាយ វត្ត​ឧណ្ណាលោម អ្នក​ឧកញ៉ា​ពិភិតឦសូរ ម៉ី សេនាបតី​ទី​ចក្រី​ចាស់ រ៉ឺត្រែត អ្នក​ឧកញ៉ា​វិបុល​រាជ មាស ឧបសេនាបតីក្រសួង​ក្សេត្រា​ធិការ អ្នក​ឧកញ៉ា​ស្រី​ធម្មា​ធិរាជ អ៊ុក ឧបសេនាបតី​ក្រសួង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង អាចារ្យ អ៊ិន អ្នក​បាត់ដំបង ប្រកា​រ ២ - គណៈកម្មការ​តែងតាំង​ខាង​លើ នឹង​ត្រូវ​ប្រជុំ​គ្នា​​រាល់​ព្រឹក​ លើក​លែង​តែ​ថ្ងៃ​ឈប់​សម្រាក​ នៅ​វត្ត​ព្រះ​កែវ នៅ​ភ្នំពេញ ក្នុង​មន្ទីរ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា មន្ទីរ​បរិយតិ ។ គណៈកម្មការ​ត្រូវ​តែ​ប្រឹក្សា​ជាមួយ​សេនាបតី​​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​របស់​យើង លោក​ឧកញ៉ា​យោមរាជ ឈុន ព្រម​ទាំង​តំណាង​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌ា និង​អាច​កោះហៅ​គ្រប់​មនុស្ស​​ទាំង​អស់​ដែល​មាន​សមត្ថភាព​ឲ្យ​ចូល​រួម​ក្នុង​កិច្ច​ការ​របស់​ខ្លួន​។ ធ្វើ​នៅ​ព្រះបរមរាជវាំង​ក្រុង​​ភ្នំពេញ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៤ កញ្ញា ១៩១៥។

ស៊ីសុវត្ថិ

បាន​ឃើញ​ដើម្បី​អនុវត្តតាម រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ បូដ្វាំង
  គណៈកម្មការ​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​នេះ បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ការងារ​របស់​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃ ៦ តុលា ១៩១៥ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​​ឯកឧត្តម ប៉ន។ ការ​ប្រជុំ​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​វត្ត​ព្រះ​កែវ នៅ​ក្នុង​កន្លែង​ចាស់​នៃ​សាលា​បាលី​ ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ  និង​ទើប​តែ​ត្រូវ​បាន​សម្ពោធ​ដោយ លោក​អគ្គ​ទេសាភិបាល​ ROUME ។ អ្នក​ដែល​ជា​សមាជិក​របស់​គណៈកម្មការ​ ដែល​មិន​ត្រូវបាន​​ផ្ដល់​ងារ​កិត្តិយស​ ឬ​ដោយ​ហេតុផល​ការទូត ជា​ជាង​បច្ចេកទេស មិន​បង្អែបង្អង់យូរ​​ក្នុង​ការ​ដក​ខ្លួន​ចេញ​ ហើយនៅ​សល់​តែ​អ្នក​ធ្វើ​ការ​ល្អ​ៗប៉ុន្មាន​នាក់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​មក​​ចូល​រួម​ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​។ ខ្ញុំ​សូម​អនុញ្ញាត​លើក​ឡើង​ពី​អនុស្សាវរីយ៍​របស់​មនុស្ស​បួន​នាក់​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​នៅ​សល់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នាក់​​នោះ  ដែល​បាន​ទទួល​មរណភាព​ទៅ​ មុន​នឹង​បាន​ឃើញការ​បញ្ចប់​​នៃ​ស្នាដៃ​មួយ ដែល​ពួក​គេ​បាន​ផ្ដល់​វិភាគទាន​យ៉ាង​សំបើម​ ​។ អ្នក​ឧកញ៉ា​ពិភិតឦសូរ ម៉ី អតីត​សេនាបតី​ទី​ចក្រី​ និង អ្នក​ឧកញ៉ា​ធម្មានិករ គង់ អតីតសេនាបតី​ទី​វាំង​វរ​វៀង​ជ័យ​ ដែល​ធំ​ដឹង​ក្ដី​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ អង្គ​ដួង​។ លោក​ទី​មួយ ជា​មនុស្ស​ចំណាស់រឹងប៉ឹង នៅ​តែ​ស្វាហាប់​នៅ​ឡើយ​ និយាយ​ច្រើន មាន​ទេពកោសល្យ​ខាង​និយាយ​ស្ដី និង គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​ជានិច្ច​។ លោក​ទី​ពីរ មើល​ពី​ខាង​ក្រៅ​មិន​សូវ​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ តែ​មាន​ប្រាជ្ញា​ឈ្លាសវៃ ចូលចិត្ត​និយាយ​កាត់​ដោយ​ពាក្យ​ក្រម៉ាច់​ក្រមើម​នូវ​​ការ​និយាយ​ហូរហែរ​អូស​បន្លាយ​របស់​សហសេវិក​គាត់ និង ​កាត់​បន្ថយនូវ​​ឥទ្ធិពល​របស់​​គាត់​។ អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​ផ្ដល់​ដល់​គណៈកម្មការ នូវ​អនុស្សាវរីយ៍​របស់​ពួក​គាត់​​ ពី​កម្ពុជា​សម័យ​មុន​បារាំង​ចូល​មក​ដល់ និង ចំណេះ​ដឹង​ឥត​ខ្ចោះ​ភាសា​ខ្មែរ​។​ អាចារ្យ អ៊ិន ដែល​បន្តិច​ក្រោយ​មក​ទទួល​បាន​ងារ ជា​ឧកញ៉ា​សុត្តន្ត​ប្រីជា  ស្ទាត់​ជំនាញ​ភាសា​បាលី  អ្នក​និពន្ធ​សៀវភៅ​វេយ្យាករណ៍ និង កវី​ដែល​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ  សិក្សា​នៅ​សាលា​សៀម  តែ​រក្សា​គំនិត​ជាតិ​និយម  ដោយ​បាន​ជួយ​ផ្ដល់​ដល់​គណៈកម្មការ​តាម​រយៈ​ចំណេះ​ដឹង​របស់​គាត់​នូវ​វាក្យ​ស័ព្ទ​ដ៏​សំបូរ​បែប​ និង ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង​តាម​បែប​អ្នក​ស្រុក​ខ្មែរ​ភាគ​ខាង​លិច​។ គឺ​ដោយ​សារ​តែ​គាត់​​នេះ​ហើយ​ដែល​វចនានុក្រម​អាច​តាក់តែង​នូវ​ពាក្យ​ជា​ច្រើន​ដែល​បញ្ចប់​ដោយ​អក្សរ រ   ដែល​ពាក្យ​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​អះអាង​ដោយ​សិលាចារិក​បុរាណ និង ដោយ​ពាក្យ​កំចីពី​ខ្មែរ​​ដោយ​ជនជាតិ​សៀម​  ដែល​បាន​បាត់​បង់​ពី​សំដី​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ភាគ​កណ្ដាល ប៉ុន្តែ​នៅ​តែ​មាន​សូរ​នៅ​ឡើយ​នៅខាង​បាត់ដំបង។​ ជា​បញ្ចប់​ ចំពោះ​គ្រប់​ពាក្យ​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​សាសនា ឬ មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាសា​បាលី  គណៈកម្មការ​មិន​រួញ​រា​ឡើយ ក្នុង​ការ​ហៅ​ជំនួយ​ពី​បច្ចេកទេស​ និង សមត្ថភាព របស់​សមាជិក​ថ្មី គឺ ព្រះ​មហា​វិមលធម្ម ថោង  ចាងហ្វាង​ទី​មួយសាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់​ ភិក្ខុ​ដែល​មានមុខមាត់​ និង ប្រាជ្ញា  ដែល​ខ្ញុំ​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ទុក​ស្មើ​ជា​គ្រូ​ម្នាក់​​របស់​ខ្ញុំ​។ នេះ​ជា​វិធី​ដែល​ពួក​យើង​​ធ្វើ​ការ​។ នៅ​ពេល​ចាប់​ផ្ដើម​សម័យ​ប្រជុំ​  លេខា​របស់​គណៈកម្មការ បើ​ខ្ញុំ​ចាំ​មិន​ខុស​ទេ លោក ហាក់ សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​នៅ​សាលាបាលី​ជាន់ខ្ពស់ ក្នុង​ផ្លូវ​សាសនា​មាន​ងារ​ជា សីលសំវរ  សរសេរ​នៅ​លើ​ក្ដារខៀន​ខ្មៅ​ តាម​​ខ្ញុំ​ហៅ នូវ​បញ្ជី​ពាក្យ​បណ្ដោះអាសន្ន ដែល​ត្រូវ​លើក​យក​មក​ពិភាក្សា​ក្នុង​ពេល​ប្រជុំ​។ បញ្ជី​នេះ​ផ្អែក​លើ​វចនានុក្រមខ្មែរ​​ d’AYMONIER និង របស់​ P. GUESDON ដែល​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​​ចេញ​ផ្សាយ​បណ្ដើរ​ៗ​​ហើយ​។​ បញ្ជី​នេះ​ត្រូវ​បំពេញ​បន្ថែម​ដោយ​គណៈកម្មការ ជា​ពិសេស​ដោយ​អាចារ្យ អ៊ិន ដែល​ដោយ​សមត្ថភាព​តែង​កំណាព្យ​របស់​គាត់​ ជានិច្ចកាល​ដោយ​ពាក្យ​ចួន​រណ្ដំ  មាន​សមត្ថភាព​ពិត​ប្រាកដ​សម​ជា​អ្នក​តាក់​តែង​វចនានុក្រម​​។ ប្រភេទ​វេយ្យាករណ៍​នៃ​ពាក្យ​នីមួយៗ ដើម​កំណើត​របស់​វា និង ន័យ​របស់​វា ត្រូវ​បាន​កំណត់​  ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​​ធ្វើ​ឡើង​ ដោយ​គ្មាន​ការ​ពិភាក្សា​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​ ជានិច្ច​ជាកាល​នោះ​ទេ ៖ លោក​ប្រធាន ដែល​មិន​មែន​មាន​សេចក្ដី​ចាប់អារម្មណ៍​តិចតួច​ជាង​គេ​ក្នុងការ​ជជែក​ពី​វេយ្យាករណ៍នោះ   ជួន​កាល​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​តែ​​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​លើក​ដៃ​  ដែល​ក្នុង​នោះ​ដោយ​សារ​ខ្ញុំ​ជា​ជន​បរទេស និង គ្រាន់​តែ​ជា​អ្នក​ប្រឹក្សា​សាមញ្ញ​មួយ​រូប​ ខ្ញុំ​ត្រូវ​តែ​អនុបវាទ​ជានិច្ច​។ នៅ​ពេល​ចប់​សម័យ​ប្រជុំ​នីមួយៗ ពាក្យ​នីមួយៗ​ដែល​បាន​សិក្សា​រួច​ត្រូវ​បាន​កត់​ត្រា​ចូល​ក្នុង​សលាកប័ត្រ​។ គឺ​បែប​នេះ​ហើយ​ដែល​យើង​ដំណើរការ​ពេញ​មួយ​ត្រីមាស​ចុង​ក្រោយ​នៃ​ឆ្នាំ ១៩១៥ និង ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ ១៩១៦​។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ចាកចេញ​របស់​ខ្ញុំ​ទៅ​ស្រុក​សៀម នៅ​ខែ​មករា ១៩១៧  ខ្ញុំ​មិន​បាន​ចូល​រួម​ចំណែក​អ្វី​ទៀត​ទេ នៅ​ក្នុង​ការងារ​របស់​គណៈ​កម្មការ​នេះ ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩២៤​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​បាន​បន្ត​​តាម​ដាន​ការងារ​គណៈកម្មការ​ តាម​រយៈ​សំបុត្រ​របស់​អតីត​សហសេវិក​របស់​ខ្ញុំ​។ ដោយ​សារ​សំបុត្រ​នេះ ខ្ញុំ​បាន​ដឹង​លឺ​​ពី​សង្គ្រាម​ប៉ាកា​ ដែល​បាន​កើត​ឡើង​ក្រោយ​កំណែ​ទម្រង់​អក្ខរាវិរុទ្ធ ដែល​​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​គណៈកម្មការ​ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​ដំបូង​ៗ​។ ថ្វី​បើ​កំណែ​ទម្រង់​នេះ ជា​ចុង​ក្រោយ​ត្រូវ​បាន​គេ​បដិសេធ​ក្ដី យើង​ត្រូវ​​តែ​និយាយ​ពាក្យ​ពីរ​ម៉ាត់​ពី​គម្រោង​នេះ ព្រោះ ការ​ប្រឆាំង​​ដ៏​សាហាវ​ ដែល​កំណែ​ទម្រង់​នេះ​បាន​បញ្ឆេះ​ឲ្យ​កើត​ឡើង​ បាន​បន្ទុចបង្អាក់​ការ​បោះពុម្ព​ផ្សាយ ដែល​គួរ​តែ​អាច​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​កាល​ពី​ ៨ ឆ្នាំមុន​មក​ម្ល៉េះ​។ កំណែទម្រង់​សំខាន់​ៗ​មាន​ការ​លុប​បំបាត់​ចោល​​សញ្ញា​ក្បៀស ឬ បន្តក់ ់ ​ជំនួស​ដោយ​សញ្ញា សំយោគ​សញ្ញា ឬ ផាត់​លើ​ ័ និង ការ​បង្កើត​សញ្ញា អឌ្ឍចន្ទ ៝ ដើម្បី​សម្គាល់​ស្រៈ អ នៅ​ព្យញ្ជនៈ​នីមួយៗ​។ ដូចជា កក កក់ កាក កាក់ គណៈកម្មការ ស្នើ​ឲ្យ​សរសេរ​ជា   ។ ​ គុណ​ប្រយោជន៍​សំខាន់​នៃ​កំណែ​ទម្រង់​នេះ គឺ​នៅ​ត្រង់​វា​អាច​ឲ្យ​យើង​សរសេរ​ពាក្យ​ត្រូវ​តាម​ប្រភព​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត ឬ បាលី និង​ ត្រូវ​តាម​ទម្រង់​បុរាណ ដូច​ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ទទួល​ស្គាល់​តាម​រយៈ​​សិលាចារិក​។យោង​តាម​មតិ​របស់​ លោក ហ៊្វីណូត៍  បាន​ប្រឹក្សា​ជា​មួយ​លោក រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ​ « ការ​បង្កើត​អក្ខរាវិរុទ្ធ​​ថ្មី​នេះ ជា​ការ​អភិវឌ្ឍ​ដ៏​ប្រសើរ​មួយ ដោយ​បាន​សម្រួលតួ​អក្សរ​ខ្លះ​ដែល​ស្មុគស្មាញ និង ដោយ​បាន​បង្កើត​ភាព​ត្រូវ​គ្នា​យ៉ាង​សុក្រឹត​រវាង​ពាក្យ​ខ្មែរ និង ​ពាក្យ​ដើម​សំស្ក្រឹត​ឬ​បាលី​។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត កំណែ​ទម្រង់​នេះ សម​ល្មម មិន​ជ្រុល​ហួសហេតុ​ពេក និង មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រឡាប់ចាក់​ដល់​ទម្លាប់​សរសេរ​ដែល​មាន​មក​ពេក​ទេ។ ត្រង់​ចំណុច​ខ្លះ កំណែ​ទម្រង់​នេះ​សឹង​តែ​មិន​អាច​និយាយ​ថា ជា​អ្វី​ដែល​ថ្មី​ផង  ប៉ុន្តែ​ជា​ការ​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រពៃណី​បុរាណ​កម្ពុជា​ ដែល​ត្រូវ​បាន​បោះបង់​ដោយ​គ្មាន​ហេតុផល​ នា​យុគ​សម័យ​ថ្មី​ៗ​នេះ​ថែម​ទៀត​ផង​ »។​ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្ដី កំណែ​ទម្រង់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខកខាន​ដោយ​បាបធម៌​ពីរ​ដែល​យូរ​និង​ឆាប់​ បាន​បំផ្លាញ​វា​ឲ្យ​រលាយ។​ សញ្ញា អឌ្ឍចន្ទ ជា​សញ្ញា​ថ្មី  ដែល​ទម្រង់​ចម្លែក​របស់​វា មាន​រាង​ដូច​មួក មិន​រង់​ចាំ​យូរ​ទេ ក្នុង​ការ​បញ្ឆេះ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចំអក​ឡក​ឡឺយកើត​ឡើង​។ ជា​ពិសេស គណៈកម្មការ មិន​បាន​ប្រុង​ប្រយ័ត ដោយ​មិន​បាន​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​អជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច ដែល​មាន ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី និង ព្រះ​មហាក្សត្រ​ ចំពោះ​ការ​បង្កើត​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ថ្មី ដែល​គណៈ​កម្មការ​បាន​គិត​ថា សម​តែ​គេគ្រប់​គ្នា​​ពេញ​ចិត្ត។ ការ​បង្កើត​ថ្មី​នេះ បាន​ប្រមូលផ្ដុំ​ក្រុម​ប្រឆាំង​នានា​​៖ អ្នក​អភិរក្ស​និយម​ផ្កាប់​មុខ (អ្នក​បែប​នេះ មាន​ច្រើន​នាក់​ណាស់​​នៅ​កម្ពុជា),  ​អ្នក​ដែល គិត​ថា​ខ្លួន​មាន​សមត្ថភាព​ដើម្បី​ចូលរួម​ក្នុង​គណៈកម្មការ​ តែ​មិន​ត្រូវ​បាន​អញ្ជើញឲ្យ​ចូល​រួម និង​ ជា​បញ្ចប់​គ្រប់​មនុស្ស​ទាំង​អស់​​ដែលប្រឆាំង​ដោយ​សារ​​ការ​ស្អប់​សមាជិក​គណៈកម្មការរូប​​ខ្លះ។អរិភាព​បណ្ដាល​មក​ពី​គម្រោង​កែ​ទម្រង់​ធ្លាក់​លើ​វចនានុក្រម​  ធ្វើ​ឲ្យ​ យើងបាន​ឃើញ​នៅ​​​កម្ពុជា​នូវ​​ទស្សនីយភាព​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ឈឺចាប់​​របស់​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​​ដែល​ខំ​ធ្វើ​ដើម្បី​ប្រយោជន៍​ជាតិ​តែ​ត្រូវ​បរាជ័យ​ដោយ​សារ​​ការ​ច្រណែន ទំនាស់​បុគ្គល និង បំណងចង់​ឲ្យ​គេ​ឲ្យ​តម្លៃ​ជាជាង​តម្លៃ​នៃ​ហេតុ​ផល​របស់​​អ្នក​ជំទាស់​ទាំង​នោះ​។​​ ចលនា​ប្រឆាំង​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​កក្រើក​ឡើង​ដោយ​សារ​ការ​ចុះផ្សាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩២០ នូវ​សេចក្ដី​ណែនាំ​តូច​មួយ​សម្រាប់​ជួយ​សម្រួល​ដល់​គ្រូ​បឋមសិក្សា​​កម្ពុជា​ ដែល​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ដោយ​ប្រើ​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ថ្មី។ ការ​ត​វ៉ា​បាន​កើត​ឡើង ៖ ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី បាន​ប្រកាស​ប្រឆាំង​នឹង​កំណែ​ទម្រង់​។ វត្តមាន​នៃ​ជម្លោះ​ដែល​ហួស​ពី​សមត្ថភាព​របស់​គាត់  លោក​រេស៊ីដង់ ស៊ុបពេរីយ័រ  បូដ្វាំង  បាន​កោះ​ហៅ​ជំនួយ​ពី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌ា និង​បាន​បញ្ជូន​នា​ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ ១៩២១ នូវ​វិវាទ​នេះ ដល់​លោក ល្វីស ហ្វ៊ីណូត៍ ដែល​បាន​ផ្ដល់​យោបល់​ប្រកប​ដោយ​គតិបណ្ឌិត​មក​វិញ​ ឲ្យ​ផ្អាក​ការ​ចេញ​សេចក្ដី​ណែនាំ​ដែល​មាន​ជម្លោះ​នោះ រហូត​ដល់​មាន​ការ​អន្តរាគមន៍​ណា​មួយ​លើ​បញ្ហា​​អក្ខរាវិរុទ្ធ ហើយ​ ឲ្យ​អញ្ជើញ​គណៈកម្មការ​វចនានុក្រម​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​អធិប្បាយ​លម្អិត​ និង ការ​បក​ស្រាយ​ការ​បង្កើត​ថ្មី​​ដែល​បាន​​លើក​ឡើង​មក​នោះ​។ អ្វី​ៗ​ឋិតនៅ​គាំង​ត្រឹម​នោះ ហើយ គណៈ​កម្មការ​​បាន​បន្ត​ដោយ​យឺត​ៗ​នូវ​ការងារ​របស់​ខ្លួន​រហូត​ដល់ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩២៤  ដែល​ជា​កាល​បរិច្ឆេត​ដែល​ធុរកិច្ច​​នៃ​ពង្រាង​វចនានុក្រម​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​ជា​ស្ថាពរ។ ​ជា​​ពីរ​ដង​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ ១៩២៤  ឯកឧត្តម​រដ្ឋមន្ត្រី​អប់រំ​សាធារណៈ បាន​ស្នើ​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​បោះពុម្ពផ្សាយ ដោយ​ព្រម​ទាំង​ស្នើ​បង្កើត​គណៈ​កម្មការ​ថ្មី​ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​ការងារ​របស់​គណៈ​កម្មការ​ដំបូង​។ លោក​រេស៊ីដង់ ស៊ុបពេរីយ័រ គិត​ថា បែប​បទ​នេះ​មិន​មាន​ប្រយោជន៍ ហើយ​សម្រេច​ចិត្ត​រាយ​ការណ៍​ដល់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ ហើយ​បាន​ស្នើ​ដល់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​​ នៅ​ថ្ងៃទី​ ២១ តុលា នូវ​យោបល់​ផ្ទាល់​របស់​ទ្រង់​​ លើ​កំណែ​ទម្រង់ ដែល​ខាង​សាលា​បារាំង​ បាន​គាំ​ទ្រ​។ ដោយ​លិខិត​ចុះ​ថ្ងៃ ២៥ ធ្នូ ១៩២៤ ព្រះ​បាទ​ស៊ីសុវត្ថិ បាន​យល់​ព្រម​ផ្តល់​​ព្រះ​រាជ​អនុញ្ញាតដល់​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ថ្មី និង បញ្ហា​ទំនង​ជា​​ត្រូវ​បាន​ដោះ​ស្រាយ​ចប់​សព្វ​គ្រប់ រី​ឯ​ការ​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ទំនង​ជា​អាច​ចាប់​ផ្ដើម​បាន​។​​ ប៉ុន្តែ​​នៅ​កម្ពុជា  អ្វី​ៗ​មិន​អាច​ទៅ​លឿន​បែប​នេះនោះ​​ឡើយ ហើយ​ក៏​មិន​ងាយ​ស្រួល​បែប​នេះ​ដែរ​។ សំណេរ​ដៃ​ពង្រាង​វចនានុក្រម​ ត្រូវ​បាន​ផ្ញើ​ដល់​រោង​ពុម្ព​អាណាព្យាបាល ដោយ​មាន​អារម្ភកថា ចុះ​កាល​បរិច្ឆេត​ កក្កដា ១៩២៥  ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់​ពី​បាន​បោះពុម្ព​ចេញ​បានតែ​​ប៉ុន្មាន​ទំព័រ​មក ការងារ​នោះ​ត្រូវ​បាន​បឈ្ឈប់។  រោង​ពុម្ព​អស់​ក្រដាស​។ ក្រុម​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​កំណែ​ទម្រង់​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ ឆ្លៀត​ពេល​នេះ បង្ក​ឲ្យ​មាន​ចលនា​ប្រឆាំង​ជា​ថ្មី​។ ខ្ញុំ​សូម​មិន​រៀប​រាប់​ពី​សង្គ្រាម​តូច​មួយ​នេះ ដែល​បាន​កើត​ឡើង​ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ ១៩២៦  ព្រោះ​បើ​ដូច្នេះ ខ្ញុំ​ត្រូវ​តែ​និយាយ​ដល់​បុគ្គល​មេៗ នៃ​​ចលនា​ទាំង​ពីរ​ ដែលអ្នក​ទាំង​នោះ​​ខ្ញុំ​បាន​រាប់​អាន​ និង គោរពយ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ខ្ញុំ​អាច​ប្រថុយ​ខ្លួន​នឹង​ដាស់​ឡើង​វិញ​នូវ​​ជម្លោះ ដែល​សព្វថ្ងៃ​នេះ​បានចុះ​ថម​ថយរួច​​ហើយ​នោះ​។​ ថ្វី​បើ​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ថ្មី ត្រូវ​បាន​ព្រះរាជ​អនុញ្ញាត​ដោយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ក្ដី ក៏​លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ​នៅ​តែ​យក​ការងារ​នោះ​ទៅ​រាយ​ការណ៍​ដល់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​ដែរ​។ ថ្ងៃ​ទី ១៩ មេសា ១៩២៦  ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​បាន​ចេញ​ក្រឹត្យ​ថ្កោល​ទោស​មួយ​  ហើយ លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ បន្ទាប់​ពី​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​ទៅ​កាន់​ក្រសួង​មន្ទីរ​ផ្សេង​ៗ​នូវ​សារាចរណ៍​ហាម​ឃាត់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ថ្មី បាន​ចេញ​លិខិត​បញ្ឈប់​ការ​បោះពុម្ព​វចនានុក្រម​នា​ថ្ងៃ​​ ៦ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩២៦​។ ក្រុម​ប្រឆាំង​បាន​សម្រេច​គោល​បំណង​របស់​ខ្លួន​ដល់​ទី​បំផុត​។ ប៉ុន្តែ​ក្រុម​អ្នក​ធ្វើ​ សំណាង​ដែរ​ ដែល​មិន​បាន​បាត់​បង់​សិទ្ធិ​ទាំង​អស់​របស់​ខ្លួន​ ហើយ​ព្រះ​រាជា​ដ៏​ល្អ ព្រះ​បាទ​ស៊ីសុវត្ថិ បាន​ធ្វើ​សេចក្ដី​សម្រេច​ចិត្ត​មួយ​​ នៅ​ក្នុង​សំបុត្រ​ឯកជន​មួយ ទៅ​កាន់​លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ ហើយ​ « ដោយ​យល់​ពី​ភាព​ចាំ​បាច់​នៃការ​កាត់​សេចក្ដី​លើ​​កំណែ​ទម្រង់​អក្ខរាវិរុទ្ធ ដែល​ស្នើ​ឡើង​ដោយ​គណៈ​កម្មការ​វចនានុក្រម​ ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រឆាំង​ដោយ​មជ្ឈដ្ឋាន​ខ្លះ​ »  ក៏​ចេញ​រាជក្រឹត្យ​​មួយ​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​ ១៩ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩២៦ មាន​សេចក្ដី​ថា  

យើង​

បាន​ទ្រង់​យល់​រាជក្រឹត្យ​លេខ ៦៧ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី ៤ កញ្ញា ១៩១៥  ស្ដី​ពី​ការ​តែងតាំង​សមាសភាព​គណៈកម្មការ​ទទួល​បន្ទុក​បង្កើត​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ផ្លូវ​ការ ​បាន​ទ្រង់​យល់បុព្វកថា​តាក់តែង​ដោយ​គណៈកម្មការ​វចនានុក្រម​ និង​បាន​ស្នើ​កែប្រែ​លើ​ចំណុច​ជា​ច្រើន​លើ​អក្ខរាវិរុទ្ធ​​ប្រើប្រាស់​សព្វថ្ងៃ​ បាន​ទ្រង់​យល់​របាយការណ៍​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​ដឹក​នាំ​ដោយ​លោក​រេស៊ីដង់ស៊ុបពេរីយ័រ​របស់​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​នៅ​កម្ពុជា​ក្នុង​សម័យប្រជុំ​ពេញ​អង្គ​ទី​៤៩៨​ នា​ថ្ងៃ​ទី​ ១៩ មេសា ១៩២៦ ដោយ​ទ្រង់​យល់​​ពី​ភាព​ចាំ​បាច់​ក្នុង​ការ​កាត់​សេចក្ដី​លើ​ការ​កែប្រែ​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ដែល​ស្នើ​ដោយ​គណៈកម្មការ​វចនានុក្រម​ ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រឆាំង​ដោយ​មជ្ឈដ្ឋាន​​ខ្លះ​ បាន​ទ្រង់​​យល់​​កិច្ចព្រមព្រៀង​រវាង​លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ និង យើង យោង​តាម​សំណើ​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី

ត្រាស់​បង្គាប់​

ប្រការ ១ - គណៈកម្មការ​ដែល​មាន​សមាសភាព ៖ ១°  ឧកញ៉ា​ចក្រី​ ប៉ុណ្ណ សេនាធិបតី​ក្រសួង​សិក្សាធិការ​ ជា​ប្រធាន ២° ព្រះ​មហា​វិមលធម្ម ថោង  ចាងហ្វាង​ទី​មួយសាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់  សមាជិក ៣° ព្រះ​អមរា​កេរខេត ភួង សង្ឃ​នាយក​ធម្មយុត្តិកនិកាយ សមាជិក ៤° ព្រះ​គ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា ណាត សាស្ត្រាចារ្យ​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ សមាជិក ៥° ព្រះ​សមុ​មហា​បញ្ញា ស៊ីម សង្ឃ​នាយក​មហា​និកាយ សមាជិក ៦° ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ សុធារស សមាជិក ៧° ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ វឌ្ឍឆាយ៉ាវង្ស ប្រធានសាលា​ក្រុម​ចោទ សមាជិក ៨° ឧកញ៉ា​វិបុល កាន់ ឧបសេនាធបតីក្រសួង​ក្សេត្រា​ធិការ សមាជិក ៩° ឧកញ៉ា​ឧត្តមភាសា​ អ៊ុម ប្រធាន​សាលា​ឧទ្ធរណ៍ សមាជិក ១០° ឧកញ៉ា នឿ ប្រធាន​សាលា​ឧទ្ធរណ៍​ចូល​និវត្តន៍ សមាជិក ១១° ស្មៀន​ថ្នាក់​ទី​៣ មួង ឃួន នៃ​ក្រសួង​ព្រះ​បរមរាជវាំង លេខា ត្រូវ​បាន​គាស់​អញ្ជើញ​ដើម្បី​ប្រកាស​ទទួល​យក ឬ បដិសេធ កំណែ​ទម្រង់​អក្ខរាវិរុទ្ធ ស្នើ​ដោយ​គណៈ​កម្មការ​វចនានុក្រម​ ដែល​មាន​ក្នុង​បុព្វកថា​របស់​គណៈកម្មការ​នេះ​។ ប្រការ​ ២ - គណៈកម្មការ​នេះ ត្រូវ​តែ​ផ្ដល់​សុពលភាព​ដល់​​យោបល់​នានា​ទាក់ទង​នឹង​ប្រធានបទ​នេះ របស់​កុងសី​នៃ​រេស៊ីដង់​​ក្នុង​អំឡុង​​ពេល​ពិភាក្សា​សម្រេច​​ក្នុង​វេលា​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សម័យ​ប្រជុំ​។ ប្រការ ៣ - គណៈកម្មការ​អាច​ប្រឹក្សា​ជា​មួយ​គ្រប់​ជន​ទាំង​អស់ ដែល​គណៈកម្មការ​គិត​ថា​មាន​ប្រយោជន៍​អាច​ប្រមូល​យក​ទស្សនៈ​​បន្ថែម​។ ប្រការ ៤ - កំណត់ហេតុ​សម័យ​ប្រជុំ​នីមួយៗ​ត្រូវ​បញ្ជូន​ មុន​បើក​សម័យ​ប្រជុំ​បន្ទាប់​មក​ទៀត ទៅ​កាន់​គ្រប់​សមាជិក​ទាំង​អស់​នៃ​គណៈកម្មការ​ ដែល​ត្រូវ​ចុះ​ហត្ថលេខា​ បន្ទាប់​ពី​បាន​ផ្ដល់​សេចក្ដី​យល់​ព្រម បើ​សិន​ជា​មាន លើ​កំណែ​ និង​សេចក្ដី​បន្ថែម បើ​គិត​ថា​មាន​ប្រយោជន៍​។ ប្រការ ៥ - កំណត់​ហេតុ​នេះ ភ្ជាប់​មក​ជា​មួយ​នូវ​របាយការណ៍​សង្ខេប​នៃ​សំណើ​របស់​គណៈកម្មការ​ នឹង​ត្រូវ​ដាក់​ជូន​ទៅ​ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី​ដែល​នឹង​បញ្ជូន​មក​យើង​នូវ​សេចក្ដី​យល់​ឃើញ​របស់​ពួក​គេ​។ ធ្វើ​នៅ​ព្រះបរមរាជវាំង​ក្រុង​​ភ្នំពេញ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ កក្កដា ១៩២៦។

ស៊ីសុវត្ថិ

បាន​ឃើញ​និង​ដាក់​ឲ្យ​អនុវត្ត ដោយ​សារាចរណ៍​លេខ ១៧៩៤ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី ២៣ កក្កដា ១៩២៦ រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ បូដ្វាំង
គណៈកម្មការ​ថ្មី បាន​ចំណាយ​ពេល​ពី​រលើក​ (២៤ សីហា និង ៨ កញ្ញា ១៩២៦) ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​កំណែ​ទម្រង់​អក្ខរាវិរុទ្ធ និង ធ្វើ​ការ​សន្និដ្ឋាន​លើ​ប្រធានបទ​នេះ  ដោយ​បាន​រក្សា​ពី​គម្រោង​ដើម​ នូវ​ការ​ប្រើ​សញ្ញា​ផាត់​លើ  ​តែ​ចំពោះ​ពាក្យ​ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី​បាលី និង សំស្ក្រឹត​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នោះ សភា​ក្នុង​ស្រុក បាន​​ចេញ​សេចក្ដី​ប្រកាស​នា​ថ្ងៃ ៣ កញ្ញា ប្រឆាំង​រាល់​កំណែ​ទម្រង់​អក្ខរាវិរុទ្ធ​​ទាំង​អស់ ដោយ​សំឡេង ៣៨ ទល់ ៦។ ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​ ១៤ តុលា ថា គណៈ​កម្មការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​វចនានុក្រម​ នឹង​ត្រូវ​ប្រជុំ​ជា​មួយ​គណៈកម្មការ​អចិន្ត្រៃយ៍​របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី ក្រោម​អធិបតី​​របស់​ចាងហ្វាង​ការិយាល័យ​​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ​។ គណៈកម្មការ​ចម្រុះនេះ បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​គ្នា​ពីរ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់​មក គឺ ១៦ តុលា  ហើយ​​ធ្វើ​ការ​ថ្កោល​ទោសកំណែ​ទម្រង់ ដែល​ពួក​គេ​រក្សា​តែ​ ការ​ប្រើប្រាស់​ដោយ​មិន​បង្ខំ​នៃ​សញ្ញា​ផាត់​លើ​៖ សេចក្ដី​សម្រេច​នេះ​ត្រូវ​បានផ្ដល់​​សច្ចាប័ន​​ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី នា​ថ្ងៃ ២៨ តុលា​។ ដើម្បី​​​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ការងារ​ត្រួត​ពិនិត្យ​ឡើង​វិញ​នូវ​សំណៅ​ដៃ​ និង ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​​ការ​បោះពុម្ព​វចនានុក្រម  ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី បាន​តែងតាំង នា​ថ្ងៃ ៦ មករា ឆ្នាំ ១៩២៧ ព្រះ​គ្រូ​សង្ឃសត្ថា​ ណាត សាស្ត្រាចារ្យ​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ និង ឧកញ៉ាសុភាធិរាជ ស៊ូ ទី​ប្រឹក្សា​សាលា​ឧទ្ធរណ៍  ក្រោម​អធិបតី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​។ នា​ខែ​មករា ១៩២៧ លោក​រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ​ថ្មី LE FOL បាន​មក​ដល់​​  គាត់​បាន​ផ្ដល់​​ជា​ថ្មី​ដល់​អ្នក​កំណែ​ទម្រង់ នូវក្ដី​សង្ឃឹម ដែល​ត្រូវ​បាន​រលត់​ក្នុង​ពេល​ដ៏​ខ្លី​បន្ទាប់​មក​។ ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ ១៧ មិថុនា ១៩២៧ ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី បាន​ប្រកាស​សម្រេច​​លើ​សេចក្ដី​សម្រេច​ចិត្ត​លើក​មុន ហើយ​បន្តិច​ក្រោយ​មក​បាន​បញ្ជូន​ស្នើ​សុំ​ព្រះ​ហស្ត​លេខា​ពី​ព្រះ​បាទ ស៊ីសុវត្តិ មុនីវង្ស នូវ​រាជ​ក្រឹត្យ​ពីរ។ រាជក្រឹត្យ​ទី​មួយ ២៩ វិច្ឆិកា ១៩២៧ « ផ្ដល់​សុពលភាព​​ទាំង​ស្រុង​ដល់​​​សេចក្ដី​សម្រេច​របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​ ចុះ​ថ្ងៃ ២៨ តុលា ឆ្នាំ ១៩២៦, ៦ មករា និង ១៧ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩២៧ និង ផ្ដល់​សុពលភាព​ទាំង​ស្រុង​ដល់​សំណើ​របស់​គណៈកម្មការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​របាយការណ៍​ ភ្ជាប់​មក​ជា​មួយ​នេះ របស់​អង្គ​ប្រជុំ​នា ថ្ងៃ ១៦ តុលា ១៩២៦ ទាក់ទង​នឹង​​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ខ្មែរ​ » និង ដោយ​បញ្ជាក់​ថា « អក្ខរាវិរុទ្ធ​​​ដែល​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​នេះ ត្រូវ​តែ​ជា​អក្ខរាវិរុទ្ធ​តែ​មួយ​ ដែល​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​លិខិត​ផ្លូវការ ក្នុង​ការ​បង្រៀន​នៅ​សាលា​នានា​នៃ​រាជាណាចក្រ និង សម្រាប់​ការ​ប្រលង ប្រជែង​នានា »។ រាជក្រឹត្យ​ទី​ពីរ ចេញ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ៣០ វិច្ឆិកា បាន​​តែងតាំង​​ ព្រះ​គ្រូសង្ឃសត្ថា ណាត និង ឧកញ៉ាសុភាធិរាជ ស៊ូ ជាអ្នកត្រួត​ពិនិត្យ​​កែ​តម្រូវសំណៅវចនានុក្រម។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​៣​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​មក  ការងារ​មិន​មែន​ជា​កំណែ​សំណៅ​វចនានុក្រម  តែ​ជា​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​ឡើង​វិញ​លើ​សំណៅ​ដៃ  ត្រូវ​បាន​បន្ត​ជា​ធម្មតា​នៅ​រាជបណ្ណាល័យ ក្រោម​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​​របស់​អ្នក​អភិរក្ស​ដ៏​មាន​ភក្ដី​ភាព  កញ្ញា Suzanne KARPELÈS  បន្ទាប់​មក​លោក  DESJARDINS ។ ក្នុង​ដំណើរ​របស់​ខ្ញុំ​ទៅ​ភ្នំពេញ​​ នា​ខែ សីហា ១៩៣១ ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​ថា សំណៅដៃ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​សព្វគ្រប់​ រួច​រាល់​នឹង​យក​​ទៅ​បោះពុម្ព​ និង មិន​ចាំ​បាច់​យក​ទៅ​បញ្ចុះបញ្ចូល​លោក រេស៊ីដង់​ស៊ុបពេរីយ័រ LAVIT នោះ​ទេ​ដោយ​សារ​ហេតុផល​ថា គេ​មិន​ត្រូវ​ធ្វើ​ឲ្យ​​យឺតយូរ​បន្តទៀត​ទេ​ក្នុងការ​បោះពុម្ព​ដែល​គេ​ទន្ទឹង​រង់ចាំ​ជា​យូរ​មក​ហើយ​នោះ​។​ នេះ​ហើយ​ជា​ដើម​កំណើត និង នេះ​ហើយ​ជា​ដំណើរ​ប្រែប្រួល​នៃ​ស្នាដៃ​មួយ​ ដែល​គេ​ត្រូវ​ការ​ពេល​អស់​​មួយ​ភាគ​បួន​សតវត្សរ៍ ដើម្បី​សម្រេច​ឲ្យ​លេច​ចេញ​ជា​រូបរាង​ឡើង​។ ដោយ​សារ​​ស្នាដៃ​នេះ  ការសិក្សា​ភាសា​ខ្មែរ​ទទួល​បាន​ឧបករណ៍​ការងារ​ថ្មី​មួយ ដែល​បើ​វា​មិន​ឥត​ខ្ចោះ​ ក៏​អាច​ចាត់​ទុក​ជា​កំណត់​សម្គាល់​មួយ​ក្នុង​កាលបរិច្ឆេតនៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទស្សនវិជ្ជា​ឥណ្ឌូចិន​ដែរ​។ វចនានុក្រម​នេះ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពេញ​លេញ​ ​ឡើង​ដោយ​ការ​ស្រាវជ្រាវ ផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រ និង ធ្វើ​ឲ្យ​សំបូរ​បែប​ដោយ​ពាក្យ​ពេចន៍​នានា​ ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​ស្នាដៃ​អក្សរសិល្ប​បុរាណ ៖ នេះ​នឹង​ត្រូវ​ជា​ភារកិច្ច​របស់​មនុស្ស​ជំនាន់​ថ្មី បង្កើត​ឡើង​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​គ្រូ​នៅ​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់​។  ​ ប៉ុន្តែ​ជា​បឋម វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ផ្លូវការ ជា​ស្នាដៃ​មួយ​ដែល​ជា​របស់​ជាតិ​ពិត​ប្រាកដ  ទាំង​ក្នុង​ការ​បង្កើត​វចនានុក្រម​នេះ ក៏​ដូច​ជា​លទ្ធផល​របស់​វា​ ដែល​យើង​បាន​ទន្ទឹង​រង់ចាំ​​។ វចនានុក្រម​ត្រូវ​បាន​ចងក្រង​និង​តាក់តែង​ឡើង​ទាំង​ស្រុង​ដោយ​អ្នក​ប្រាជ្ញអក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ ដែល​ភាគ​ច្រើន​មិន​ដែល​ទាំង​ស្គាល់​វិទ្យាសាស្ត្រ​លោក​ខាង​លិច​ផង​ និង មិន​ចេះ​ពាក្យ​បារាំង​សូម្បី​តែ​មួយ​ពាក្យ​។ សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌ា មាន​សេចក្ដី​រីករាយ​នឹង​បញ្ចេញ​គំនិត​ និង​ តាមដាន​យ៉ាង​យក​ចិត្ត​ទុកដាក់​ ដំណើរការ​តាំង​ពី​ពេល​ចាប់​ផ្ដើម ដោយ​មិន​បាន​ដាក់​កំហិត​ទស្សនៈ​របស់​ខ្លួន​  រហូត​ដល់​ចុង​ក្រោយ​ ដែល​រាជបណ្ណាល័យ​​​ទទួល​យក​ភារកិច្ច​ត្រួតត្រា​លើ​ការ​ត្រូត​ពិនិត្យ​និង ចម្លង៕

Comments

  1. បុត្រាខ្មែរ says:

    អ្នក​បក​ប្រែ​សៀវភៅ​នេះ​ឈ្មោះ​អី​ដែរ?

Speak Your Mind

*